List, który odmienił oblicze Europy

List, który odmienił oblicze Europy


Dość spektakularnie zapowiadają się uroczystości pięćdziesiątej rocznicy ogłoszenia Listu biskupów polskich do niemieckich, z 18 listopada 1965 roku, ze słynnym słowami „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Z tej okazji przewidziane są konferencje i wystawy w Berlinie, Wrocławiu i Warszawie, w Rzymie sesja już się odbyła. I nic dziwnego. Naprawdę jest o czym mówić. I jest za co dziękować polskim biskupom, którzy zaledwie 20 lat po wojnie mieli odwagę zrobić ten krok - na czele z abp. Bolesławem Kominkiem, inicjatorem listu i prymasem Stefanem Wyszyńskim, który wziął na siebie całe odium wściekłej kampanii władz PRL przeciwko orędziu i jego autorom. Dlaczego? Wymiana listów między episkopatami Polski i Niemiec złamała monopol komunistów na prowadzenie rozmów polsko-niemieckich. Ogłaszając ten list biskupi polscy zaproponowali niemieckim braciom w biskupstwie porozumienie Kościołów, a w konsekwencji narodów ponad głowami radzieckich komunistów, którzy w koncepcji rządzących w Moskwie i Warszawie mieli być gwarantami przynależności do Polski ziem północnych i zachodnich, przyznanych nam przez mocarstwa w Poczdamie. Polityczne znaczenie Listu było jednak wtórne – on naprawdę wyrastał z ducha i myśli chrześcijańskiej. I taki był jego zasadniczy cel: przebaczenie i pojednanie między Kościołami i narodami w przededniu obchodów milenium chrztu Polski, na które polscy biskupi zaprosili episkopat Niemiec, podobnie jak episkopaty 55 innych krajów (notabene polscy komuniści nikogo na nie do Polski nie wpuścili). Biskupi słusznie uznali, że nie można wspólnie świętować milenium bez aktu przebaczenia i pojednania między sąsiednimi, chrześcijańskimi narodami. I chociaż niejasna odpowiedzieć biskupów niemieckich nie była na miarę gestu Polaków, to proces pojednania między narodami się rozpoczął. Jego zwieńczeniem są dzisiejsze polsko-niemieckie relacje i jest dzisiejsza zjednoczona Europa. Warto dodać, że jednym z sygnatariuszy Listu był ówczesny metropolita Krakowa Karol Wojtyła. Dwadzieścia lat później, w 1995 roku jako polski papież przeszedł – wspólnie z kanclerzem zjednoczonych Niemiec Helmutem Kohlem - przez Bramę Brandenburską. To było niezwykle symboliczne wydarzenie, którego korzeni należy szukać również w 1965 roku. Sam List zaś stał się wzorem dla podobnego, toczącego się procesu pojednania między Kościołami w Polsce i na Ukrainie, a także zapoczątkowanego między Kościołem w Polsce i Cerkwią Moskiewską. O tym wszystkim warto – ba, trzeba mówić i pamiętać. Z półwiecznej perspektywy ten proces, zapoczątkowany Listem z 18 listopada 1965 roku widać bowiem lepiej, i o tym - w kontekście politycznym, historycznym i teologii pojednania mowa będzie na międzynarodowej konferencji 17 listopada organizowanej w Warszawie na UKSW, wspólnie z IPN i Fundacją Konrada Adenauera, na którą w imieniu organizatorów serdecznie wszystkich zainteresowanych zapraszam.   (Tekst ukazał się w tygodniku Wprost)

 

Program międzynarodowej konferencji

 Pół wieku później. List biskupów polskich do niemieckich z 18 listopada 1965 r.

 Warszawa, 17 listopada 2015 r.

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, ul. Dewajtis 5, aula im. Jana Pawła II

 Polsko-niemieckie tłumaczenie symultaniczne

 

 

10.00 - 10.15 Otwarcie konferencji

J.M. ks. prof. dr hab. Stanisław Dziekoński, rektor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

dr Łukasz Kamiński, prezes Instytutu Pamięci Narodowej

dr Christian Schmitz, dyrektor Fundacji Konrada Adenauera w Polsce

 

10.15 - 10.25   Wystąpienie ambasadora Republiki Federalnej Niemiec, Rolfa Nikla

 

10.25 - 12.15   I sesja

Fenomen i konsekwencje polityczne orędzia biskupów polskich

 

Moderacja: dr Łukasz Kamiński, prezes IPN

 

  1. abp prof. dr hab. Henryk Muszyński

Znaczenie listu biskupów dla stosunków polsko-niemieckich

 

prof. dr hab. Antoni Dudek, członek Rady IPN, Instytut Politologii, UKSW

Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 r. jako początek               realnego dialogu polsko-niemieckiego

 

prof. dr hab. Klaus Ziemer, Instytut Politologii, UKSW

Recepcja listu biskupów w niemieckim Kościele katolickim

 

dr Tim Geiger, Instytut Historii Współczesnej Monachium-Berlin

Polityka partii w Bundestagu wobec Polski i kościelne inicjatywy pojednania

 

 

12.15 - 13.00   Przerwa obiadowa

 

konferencja prasowa

List, który odmienił oblicze Europy

 

z udziałem abp prof. Henryka Muszyńskiego, prof. Antoniego Dudka oraz prof. Klausa Ziemera

 

 

13.00 - 14.45   II sesja

Orędzie w perspektywie historycznej

 

Moderacja: prof. dr hab. Jan Żaryn, Instytut Nauk Historycznych, UKSW

 

prof. dr Karl-Joseph Hummel, dyrektor Instytutu Badawczego Komisji ds. Historii Współczesnej w Bonn

Awangarda pojednania

 

dr Władysław Bułhak, zastępca dyrektora Biura Edukacji Publicznej, IPN

Wywiad PRL o liście biskupów

 

dr Ewa K. Czaczkowska, Instytut Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa, UKSW

List biskupów w archiwum prymasa Stefana Wyszyńskiego

 

dr Severin Gawlitta, Archiwum Biskupie w Essen

Biskup Franz Hengsbach wobec listu biskupów polskich

 

dr hab. Konrad Białecki, Instytut Historii, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reakcje chrześcijańskich Kościołów mniejszościowych w Polsce na memorandum EKD      i orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich

 

14.45 - 15.00   przerwa na kawę

 

15.00 - 16. 45 III sesja

Teologia i uniwersalizm pojednania

 

Moderacja: dr Kazimierz Wóycicki, Studium Europy Wschodniej, Uniwersytet Warszawski

 

prof. dr Ulrike Link-Wieczorek, Instytut Teologii Ewangelickiej i Pedagogiki Religii, Uniwersytet Carla von Ossietzkyego w Oldenburgu

Współczesne wyzwania pojednania

 

 prof. dr hab. Piotr Mazurkiewicz, Instytut Politologii, UKSW

Przebaczanie jako kategoria polityczna

 

dr Urszula Pękala, Instytut Historii Europejskiej im. Leibnitza w Moguncji

Pojednanie polsko-niemieckie w kontekście europejskim

 

dr Oleh Kindiy, Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie

Wkład w pojednanie teologii Kościoła Wschodniego: patrystyczna i współczesna perspektywa ukraińska

Zgłoś post do moderacji